Poslidnja etapa u oblikovanju suglasničkoga sistema je slijedila po redukciji slaboga poluglasa, a to je bilo u 10. i 11. st. Ta poluglas se je izgubio, i zato je prestala djelovati praslavska tendencija otvorenih slogov. Granica sloga je opet porinuta med suglasnike: npr. gla/dъ/ka > glad/ka, otь/ca > ot/ca i sp. Na ti način su došli različni suglasniki po zvučnosti ili po mjestu tvorbe jedan uz drugoga i tako počinju asimilacijski procesi i druge suglasničke promjene.

Važnija postane opozicija zvučnost – bezvučnost, a važnost pala­talnost – nepalatalnost postaje slabija. Radikalno se smanjuju pala­talni fonemi i tako i kontrast tvrdi – meki (nepalatalni – palatal­ni). Kot rezultat se je izgubilo palatalno /r’/ (ko se je izjednačilo s nepalatalnim /r/), suglasniki /č/, /ǯ/, /š/, /ž/ su očuvani kot funk­cionalni palatali u gramatički kategorija, a pravi palatali su ostali samo /j/, /ļ/, /ń/, /ć/, /ƺ/. Po opoziciji zvučnost – bezvučnost nastanu pari zvučnih i bezvučnih suglasnikov:

Sonanti su s obzirom na opoziciju zvučnost – bezvučnost neutralni. Od njih se jedino /v/ u neki situacija ponaša kot pravi suglasnik, komu je bezvučni parnjak /f/.

Suglasnik /ʒ/ se je vrlo rano izgubio i prešao u /z/. Tako ni suvrimeni hrvatski suglasnički sistem nij ishasnovao sve mogućnosti, ke daje opo­zicija zvučnost – bezvučnost (fonemi /c/, /f/, /h/ nimaju zvučnoga para.

Na prazni mjesti u pari zvučnih i bezvučnih suglasnikov ostvaruju se samo u odredjeni fonetski situacija zvučne varijante suglasnikov bezvučnoga para: /ʒ/ prema /c/, /γ/ prema /h/, a /v/ more pod odredjenimi uvjeti funkcionirati kot zvučni par suglasnika /f/.

U takovom sistemu parnih zvučnih – bezvučnih suglasnikov se ostvaruju u odredjeni fonetski situacija ista distribucijska ograničenja, odnosno pravila o podiljenju fonemov kot i u današnjem suvrimenom hrvatskom jeziku v. § 62 i d.. Iznimka je samo, da je povećan broj završnih suglas­ničkih grup u hstj. za razliku od nekadašnjih /st/, /zd/, /št/ (gh. /šć/), /žd/, do čega je došlo pod uticajem tudjih jezikov (mozak – mozga, papar – papra itd.)

Suglasniki različni po zvučnosti ne moru stati jedni uz druge. Kad se takovi suglasniki najdu jedan uz drugoga (kot rezultat fonoloških, tvor­benih i morfoloških procesov), dojde do njevoga jednačenja (asimilacije). Suglasniki se redovito jednaču po drugom suglasniku. Jednačenje suglasnikov je redovita pojava i u suvrimenom hstj. i ghkj., npr. svat – svadba, svidočiti – svidodžba, glas – glazba; vrabac, gh. vrebac – vrapca, gh. vrepca, gladak – glatka, lažac – lašca i sp v. §§ 70-75.

Jednačenje po zvučnosti znači, da se zvučni suglasnik pred bezvučnim zaminja svojim bezvučnim parom (npr. sladъka > sladka > slatka, vrab­ьca > vrabca > vrapca, gh. vrepca), a bezvučni ispred zvučnoga svo­jim zvučnim parom (npr. svatьba > svatba > svadba, sъborъ > sbor > zbor).

Jednačenje suglasnikov po zvučnosti postaje najfrekventnija suglasnička pojava u novonastalom suglasničkom sistemu. Posljedice toga su i dva novi suglasnički fonemi, /f/ i /ǯ/. U situacija, kad se je po redukciji poluglasa u slabom položaju /v/ našlo pred bezvučnim ili /č/ pred zvučnim suglasnikom, dolazilo je do njevoga jednačenja po zvučnosti i do ostvarivanja njevih varijantov: bezvučnoga /f/ i zvučnoga /ǯ/, npr. -ovьskъjь > -ovski > -ofski, ovьca > ovca > ofca, vračьba > vračba > vradžba (gh. vračenje) i sp.

Te varijante su se integrirale u suglasnički sistem kot pravi fonemi stoprv onda, kad su se mogle najti u neodvisni položaji u domaći riči i u posudjenica, npr. upъvati > upvati > upfati > ufati, hъvala > hvala > hfala > fala; čьbunъ > čbun > džbun ( gh. grm).

Od riči, kod kih asimilacijom dojde do promjene /v/ > /f/, je preuzeta samo rič ufati i nje izvedenice (npr. ufanje).

Druga vrst jednačenja su jednačenja po mjestu tvorbe (npr. izmišljen < izmisljen < misl-; vožnja < voz-, himba < hin-). Ova jednačenja moru biti praslavskoga porijekla onda, kada je izaziva suglasnik, ki je nastao praslavskom jotacijom, kot je to slučaj u prvom primjeru (misliti – pridj. trp. misli- + -enъ > mislienъ > misljenъ > mišļenъ), ili do njih dolazi kašnje, po ispadanju slaboga poluglasa, kot u drugi dvi primjeri (tvorba nekadašnjimi sufiksi -ьńa, -ьba > -ńa, -ba). Do tih jednačenj dolazi i u suvrimenom jeziku (u novi riči) u oni gramatički i tvorbeni kategorija, u ki je došlo do ranijih jednačenj.

Ostale suglasničke promjene